Không phát triển bauxit bằng mọi giá

Phó thủ tướng Hoàng Trung Hải cho rằng, Việt Nam có nguồn tài nguyên bô-xít lớn, có tiềm năng để hình thành ngành công nghiệp khai thác, sản xuất alumina lớn, tuy nhiên, không thể phát triển bằng mọi giá. Ông nhấn mạnh vấn đề giám sát khi thực hiện các dự án.

Hội thảo khoa học vai trò của công nghiệp khai thác bô - xít, sản xuất alumina - nhôm đối với phát triển kinh tế - xã hội Tây Nguyên và những yếu tố ảnh hưởng đến môi trường, văn hoá khu vực diễn ra ngày 9/4 đã có sự tham dự của nhiều nhà khoa học hàng đầu Việt Nam.

ảnh nổi bật

PTT Hoàng Trung Hải: "Không phát triển các dự án bô-xít bằng mọi giá"
Hội thảo đã nghe 11 báo cáo khoa học, tham luận. Ngoài ra, trong thời gian thảo luận của hội thảo, một số đại biểu đã nêu các vấn đề và thảo luận các nội dung quan đến chủ trương phát triển công nghiệp khai thác và chế biến bô - xít ở Việt Nam; tính pháp lý và khả thi của quy hoạch; các hạn chế của các dự án đang triển khai và đặc biệt về hiệu quả kinh tế - xã hội, tác động của các dự án bô - xít đến sự phát triển kinh tế - xã hội, môi trường sinh thái, cộng đồng dân cư, văn hoá khu vực Tây Nguyên.

Phát biểu tại hội thảo, Phó thủ tướng Hoàng Trung Hải cho rằng, Việt Nam có nguồn tài nguyên bô-xít lớn, có tiềm năng để hình thành ngành công nghiệp khai thác, sản xuất alumina lớn. Tuy nhiên, theo Phó thủ tướng, "tiềm năng có thể phát huy được, phải phát huy, nhưng không thể phát triển bằng mọi giá". Để phát triển thành công các dự án bô-xít cần có giải pháp quản lý, thực hiện chặt chẽ, hiệu quả và không để tiềm năng này biến Tây Nguyên thành đói nghèo.

Cũng theo Phó Thủ tướng, quy hoạch bô - xít được lập dựa trên những dự báo về kinh tế, thị trường. Tuy nhiên, nhiều dự báo không chuẩn xác không chỉ đối với Việt Nam mà cả quốc tế. Quy hoạch được chuẩn bị trong bối cảnh nền kinh tế phát triển nhanh, vì vậy đã đưa ra số lượng dự án và sản lượng thiên cao. Khi nền kinh tế gặp khủng hoảng, đòi hỏi phải có sự đánh giá lại và điều chỉnh cho phù hợp.

Phó thủ tướng cho rằng, dự án Alumina Tân Rai (Lâm Đồng) và Nhân Cơ (Đăk Nông) là các dự án thí điểm để tìm hiểu công nghệ, thị trường. Dự án Tân Rai đã được nghiên cứu từ những năm 90, đến nay vẫn còn nhiều vấn đề tranh cãi về công nghệ, môi trường v.v... Dự án Nhân Cơ cần phải lập đánh giá tác động môi trường (ĐTM) điều chỉnh và trình duyệt trước khi triển khai thực hiện.
GS Phạm Duy Hiển phát biểu tại hội thảo.

Diện tích chiếm đất của 2 dự án thí điểm theo Phó Thủ tướng không lớn (dự án Tân Rai chiếm 0,29% diện tích tỉnh Lâm Đồng, dự án Nhân Cơ chiếm 1,53% diện tích Đắk Nông), số hộ phải di dân không nhiều, nhưng vấn đề tác động môi trường đối với diện tích còn lại, đất nông nghiệp và đất trồng cây công nghiệp cần tính toán kỹ, có giám sát chặt chẽ trong quá trình thực hiện. "Chủ đầu tư phải có kế hoạch lấy đất và kế hoạch hoàn thổ cụ thể để các cấp, các ngành thực hiện giám sát", Phó Thủ tướng yêu cầu.

Về vấn đề xử lý môi trường, hiện nay giải pháp công nghệ hoàn toàn có thể giải quyết được, vấn đề quan trọng là khả năng thu xếp tài chính, cân đối hiệu quả kinh tế của dự án, tính nghiêm túc của việc triển khai thực hiện và cần giám sát chặt chẽ.

Việt Nam không có công nghệ sản xuất alumina-nhôm, phải nhập khẩu. Trước hết cần làm chủ công nghệ nhập, từ đó mới có thể sáng tạo và phát triển công nghệ nội sinh.

Phó Thủ tướng phân tích, giai đoạn hiện nay, Việt Nam không có lợi thế để sản xuất nhôm (trong đó có lí do thiếu điện) vì vậy, trước mắt dự kiến sản xuất alumina. Tuy nhiên cần tính toán đến khả năng phát triển nhôm vào giai đoạn sau khi điều kiện cho phép, có thể chỉ đáp ứng một phần thị trường trong nước.

Cây sao cuối cùng trên khu vực xây dựng nhà máy bauxite Nhân Cơ (Đăk Nông).

Vấn đề cơ sở hạ tầng đường sắt, cảng biển là các dự án lớn, cần xem xét, đánh giá kỹ trong quy hoạch điều chỉnh. Dự án đường sắt Tây Nguyên-Bình Thuận hiện nay đang ở giai đoạn lập báo cáo đầu tư, còn nhiều vấn đề chưa rõ, cần xem xét trong cân đối chung tài chính và đầu tư quốc gia.

Trong quy hoạch điều chỉnh cần phải đánh giá tác động và tính toán cân bằng nước cho toàn khu vực.
Về vấn đề văn hóa, bản sắc dân tộc, Phó Thủ tướng đánh giá, những giải pháp đưa ra chưa thật sự an tâm. Vấn đề này quan trọng hơn hiệu quả kinh tế. “Phát triển ngành công nghiệp bô-xít, alumina có thành công hay không chính là phát triển văn hoá xã hội có thành công hay không, có tạo ra sự đồng thuận hay không”, ông Hải phân tích.

Theo Phó Thủ tướng, cần có sự giám sát chặt chẽ trong quá trình di dân, tái định cư, đền bù đất đai, đào tạo chuyển đổi nghề, di dân theo nhóm, bản làng v.v...

Do còn nhiều nghi ngại về hiệu quả kinh tế của các dự án Phó thủ tướng giao Bộ Công Thương và Tập đoàn Than - Khoảng sản Việt Nam (TKV) cần nghiên cứu tính toán lại hiệu quả của dự án theo sự biến động của tình hình kinh tế thế giới.

Bộ Công thương nghiên cứu, đánh giá tình hình và đề xuất điều chỉnh “Quy hoạch phân vùng thăm dò, khai thác, chế biến, sử dụng bô-xít” cho phù hợp với tình hình thị trường hiện nay. Cần có nghiên cứu đánh giá tác động môi trường chiến lược theo quy định.

Bộ Tài nguyên - Môi trường chủ trì cùng với các Bộ, ngành và địa phương có liên quan thẩm định kế hoạch và tiến độ thu hồi đất, thi công cuốn chiếu và hoàn thổ hai dự án thí điểm hạn chế ảnh hưởng của dự án đối với hoạt động sản xuất nông, lâm nghiệp của địa phương và bảo vệ môi trường.

Phối hợp kiểm tra, giám sát việc cấp đất, chuyển giao đất, di dân tái định cư và tác động môi trường, văn hoá và dân tộc là trách nhiệm của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn.

Bộ Khoa học và Công nghệ chỉ đạo và kiểm tra việc chuyển giao công nghệ sản xuất alumina, đảm bảo công nghệ tiên tiến, thân thiện với môi trường.

Tập đoàn TKV thực hiện nghiêm túc các tiêu chuẩn quy định về bảo vệ môi trường đặc biệt là bảo đảm chất lượng thi công các công trình xử lý môi trường.

Xây dựng kế hoạch chi tiết thực hiện việc khai thác mỏ, hoàn thổ, khôi phục môi trường theo trình tự cuốn chiếu, bảo đảm tác động tối thiểu đến hoạt động sản xuất nông, lâm nghiệp của địa phương.

Lập thiết kế kỹ thuật hồ thải bùn đỏ, trình Bộ Công Thương thẩm định trước khi triển khai thực hiện.

Phó Thủ tướng cho biết, kết quả hội thảo sẽ được tổng hợp, báo cáo Thủ tướng Chính phủ, Lãnh đạo Đảng, Nhà nước và Đại tướng Võ Nguyên Giáp.